Tăng Bạt Hổ (1858–1906), tên húy Tăng Doãn Văn, tự Sư Triệu, hiệu Điền Bát, là một chí sĩ yêu nước nổi bật của Việt Nam cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, quê huyện Hoài Ân, Bình Định.
Tiểu sử & Hoạt động chính
1. Tuổi trẻ & Kháng chiến Cần Vương
Năm 1872, ở tuổi 14, ông đã tham gia kháng chiến chống Pháp dưới trướng tướng cờ đen Lưu Vĩnh Phúc.
Sau chiếu Cần Vương do vua Hàm Nghi ban bố (năm 1885), ông kết hợp với Phạm Toàn chiêu mộ nghĩa quân, xây dựng chiến khu tại vùng núi Kim Sơn – Hoài Ân. Ông còn liên kết với Mai Xuân Thưởng để củng cố mặt trận phía Bắc Bình Định, xây đồn địch như Chóp Chài, đèo Phủ Cũ, đèo Bình Đê
2. Bị đàn áp & Lưu vong
Đầu năm 1886, thực dân Pháp cùng triều đình nhà Nguyễn điều quân tiêu diệt các căn cứ nghĩa quân. Dù có chiến đấu kiên cường, nghĩa quân cuối cùng tan rã do thiếu người và vũ khí kém hơn.
Năm 1887, ông vượt biên sang Lào rồi sang Xiêm, Trung Quốc và các nơi khác để gây dựng lực lượng cứu nước. Khi đang trên đường, ông nổi tiếng dũng cảm khi đối mặt và khiến một con cọp nhường đường — từ đó được người dân đặt biệt danh “Tăng Bạt Hổ”.
3. Phong trào Duy Tân & Đông Du
Cuối năm 1904, ông trở về nước gia nhập Duy Tân Hội, cùng Phan Bội Châu thương thảo phong trào Đông Du nhằm “cầu học” – vận động thanh niên sang Nhật học tập để chuẩn bị đấu tranh giải phóng dân tộc.
Đầu năm 1905, Tăng Bạt Hổ tháp tùng Phan Bội Châu sang Nhật Bản, đóng vai trò thông dịch và hướng dẫn, góp phần triển khai phong trào Đông Du
4. Qua đời
Trên đường trở về nước sau một thời gian hoạt động ở nước ngoài, ông bệnh nặng và mất năm 1906 trên sông Hương, khi đang ở Huế.
5. Di sản & Tôn vinh
Tăng Bạt Hổ được xem là biểu tượng kiên trung nối tiếp phong trào Cần Vương, Duy Tân và Đông Du, với niềm tin vào khả năng dân trí sẽ cứu nước.
Ngôi Đền thờ Tăng Bạt Hổ tại xã Ân Thạnh, Hoài Ân (Bình Định) được xây dựng năm 2001 và được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2013. Nơi đây thường thu hút du khách về thắp hương tưởng nhớ ông
